The Godfather, Gucci, de Britse koninklijke familie: dit zijn misschien niet de eerste voorbeelden die je te binnen schieten tijdens een MBA-college, maar ze hebben wel een gemeenschappelijk thema: familiebedrijven en de aard van opvolging. Dit was het uitgangspunt van een college op de campus onder leiding van Dr. Raphaëlle Mattart, als onderdeel van de module ‘Ondernemerschap en nieuwe bedrijfsmodellen’ van de MaastrichtMBA. Hier kwamen de deelnemers bijeen om een van ’s werelds oudste en meest complexe bedrijfsstructuren te verkennen: het familiebedrijf.
Familiebedrijven komen overal voor, maar worden vaak verkeerd begrepen. Mattart daagde de groep uit om stereotypen te herzien en de structurele complexiteit te ontrafelen: in familiebedrijven is zaken doen nooit alleen maar zakelijk – het is altijd persoonlijk. Om met deze paradox om te gaan, reikte de sessie de deelnemers praktische hulpmiddelen aan die ze kunnen toepassen in hun loopbaan, of ze nu binnen of naast familiebedrijven werken.
Dr. Raphaëlle Mattart is een erkend deskundige die werkzaam is op het snijvlak van onderzoek en de praktijk van familiebedrijven. Als ‘Entrepreneur in Residence’ bij Het Centrum voor Ondernemerschap en Innovatie van de Universiteit Maastricht Als oprichtster van CRAN Consulting richt zij zich op governance, aandeelhoudersrelaties, leiderschap van de volgende generatie en professionalisering binnen familiebedrijven.
“Ondernemersfamilies weten dat ze een goed bestuurssysteem nodig hebben,” legt Mattart uit. “Maar slechts weinigen weten wat echt werkt – en waarom. Daar komt mijn werk om de hoek kijken.”
Mattart introduceerde de theorie van socio-emotionele rijkdom (SEW) om de unieke strategische beslissingen van familiebedrijven te verklaren. Het SEW-raamwerk omvat vijf dimensies: zeggenschap van de familie, identiteit, hechte sociale banden, emotionele verbondenheid en vernieuwing van banden. Door verbanden te leggen met de eigen ervaringen van de deelnemers met het werken in familiebedrijven en door voorbeelden te gebruiken uit Mattarts onderzoek en het advieswerk dat zij voor familiebedrijven verricht, benadrukte zij hoe deze elementen de besluitvorming beïnvloeden, los van economische factoren.
Yi Ju Huang, die onlangs is aangesteld als directeur bedrijfsontwikkeling bij een familiebedrijf, vertelde: “Door inzicht te krijgen in de besluitvorming binnen de familiestructuur ben ik het proces binnen het familiebedrijf in een nieuw licht gaan zien. Het was van onschatbare waarde om theorie en praktijk met elkaar te verbinden.”
Familiebedrijven vormen de hoeksteen van de wereldeconomie en vertegenwoordigen meer dan 70% van alle bedrijven wereldwijd. Dit patroon is ook terug te zien in Nederland, waar 71% van de ondernemingen met 2 tot 10 werknemers in familiehanden is en bijna 2,8 miljoen mensen in familiebedrijven werken (CBS, 2024). Ondanks hun grote aandeel worden de publieke perceptie vaak vertekend door stereotypen en geromantiseerde voorstellingen. Mattart benadrukte dat innovatie in familiebedrijven wel degelijk bestaat, maar dat we een genuanceerder beeld moeten hanteren. Bestuur in familiebedrijven staat gelijk aan afstemming, maar het is een dynamisch proces, geen statische structuur. Geen enkel bestuurssysteem overleeft als het de familiewaarden niet weerspiegelt.
Tijdens deze sessie werden uitgebreid onderzoek, casestudy’s en praktische inzichten samengevat in een gerichte masterclass van drie uur. De sessie werd afgesloten met een presentatie van een lokaal familiebedrijf, de Gelissen Group, en het pretpark Toverland. Jean Gelissen, De algemeen directeur van pretpark Toverland was uitgenodigd voor de sessie om uit eerste hand te vertellen over zijn ervaringen met het runnen van een familiebedrijf. De deelnemers herkenden in deze casestudy belangrijke thema’s zoals opvolging, identiteit, leiderschapsdynamiek en relaties tussen broers en zussen. Door de theorie uit de openingssessie van Mattart te koppelen aan een praktijkvoorbeeld konden ze de concepten toepassen en toetsen. De sessie belichaamde het concept van het in de praktijk brengen van theorie en net als bij elke goede rit in een achtbaan, met zijn ups en downs, werd het traject van het familiebedrijf Toverland Theme Park grondig op de proef gesteld, waarbij de deelnemers ten volle profiteerden van de rit en de ervaring.
De sessie werd gekenmerkt door interactieve discussies, leren van elkaar en het delen van ervaringen. Veel deelnemers werkten op dat moment voor of binnen een familiebedrijf, en één MBA-deelnemer had onlangs een functie als nieuwe CEO bij een familiebedrijf aanvaard, waardoor de dialoog en de inzichten die tijdens de sessie werden gedeeld bijzonder relevant waren voor haar toekomstige loopbaanontwikkeling.
Andre den Boer, de regionale directeur voor de Benelux bij Broadview Materials, blikte terug op de lesmethode die Mattart gedurende de hele sessie had gehanteerd. “Het interactieve karakter zorgde voor een positieve energie. In tegenstelling tot werkgroepen bleef het tempo en het gevoel van betrokkenheid tijdens deze sessie behouden. Dank aan Raphaëlle voor het stimuleren van zo’n betrokkenheid.”
Hoewel familiebedrijven de wereldeconomie domineren, is er een genuanceerd begrip nodig van hun unieke bestuursstructuur en emotionele dynamiek. Maar binnen familiebedrijven draait het niet alleen om geld – sociaal-emotionele rijkdom (SEW) verandert de logica, en familiebedrijven streven naar meer dan alleen financieel rendement.
Zoals Gelissen Jr. opmerkte: “Uiteindelijk werk je voor iemand – niet alleen voor een bedrijf, maar voor iemand”, waarmee hij de groep eraan herinnerde dat familiebedrijven weliswaar niet in één definitie te vatten zijn, maar dat de menselijke banden en het gezamenlijke doel de kern blijven vormen van elke succesvolle onderneming.
Deze sessie illustreert het streven van de MaastrichtMBA naar praktijkgericht leren: het koppelen van grondige academische kennis aan de dagelijkse realiteit van het bedrijfsleven. Voor leidinggevenden die leiding geven aan familiebedrijven of complexe organisatorische ecosystemen: inzicht in deze dynamieken stelt u in staat om met empathie, strategie en impact leiding te geven. Deze combinatie van inzicht en praktische vaardigheden stelt u in staat om duurzame groei te bevorderen, tegenstrijdige belangen te beheersen en de tradities in uw bedrijfsomgeving in ere te houden.
Dit artikel geeft de inzichten en ervaringen van onze studenten weer. MBA op campus Module Ondernemerschap & Nieuws Zakelijke Modellen. Ons On-Campus MBA-traject is onderdeel van het executive modulaire deeltijd MaastrichtMBA-programma en daarnaast bieden we ook een Online MBA leervorm. Het programma heeft een Triple Crown accreditatie en is bedoeld voor professionals met minstens 5 jaar werkervaring.
